<< Terug naar het nieuwsoverzicht

Gazellen uit de Noordzee, Wat er nog kan schuilen in een “vergeten” kist botten…

“Vergeten” kist
In oktober vorig jaar, tijdens het doornemen van een op de achtergrond geraakte kist gewei- en hoornpitfragmenten van de zogenaamde schelpenbergen in Yerseke, ontdekte Theo Lambrechts een kleine, opvallend platte hoornpit. Zich bewust van het mogelijke belang van zijn ontdekking en met het oog op een tweede opinie, werd de hoornpit opzij gelegd. Toen een van ons (BDW) het stuk kort daarna onder ogen kreeg, werd meteen gedacht aan een gazelle, en jawel, een heel bijzondere vondst aangezien van de Nederlandse bodem slechts één gazelle bekend is in de literatuur.

De nieuwe vondst van de locatie “de Onrust”.
Foto’s: Remie Bakker, bewerking: René Bleuanus.

Synonieme soorten
De Nederlandse gazelle werd door Hooijer in 1945 beschreven als Gazella schreuderae, uitgaande van een hoornpit die op 61,5 m diepte in een boring nabij Grubbenvorst werd gevonden. Deze soort werd reeds vroeger beschreven, als Gazella deperdita, GERVAIS 1847 van de Mont Lubéron in Frankrijk. Althans tot deze conclusie komt de Franse onderzoeker Heintz in 1971. De nieuwe vondst is morfologisch duidelijk verschillend van de hoornpit uit Grubbenvorst; het stuk is lateraal veel sterker afgeplat en de kromming is minder uitgesproken. Deze verschillen wijzen erop dat we hier te maken hebben met nog een andere soort.

Na de ontdekking werd Dick Mol op de hoogte gebracht en die was meteen laaiend enthousiast. Toeval wou dat Dick net terug was van Le Puy-en-Velay in Frankrijk, waar hij een schedelfragment met hoornpitten van een recent in Senèze opgegraven kleine antilope had gezien. Uit foto’s bleek dat de hoornpit uit de collectie Lambrechts gelijkenis vertoont met de hoornpitten van deze Procamptoceros brivatense, SCHAUB 1923. Beide hoornpitten hebben echter een tegenovergestelde kromming. Het lijkt er dus op dat we in Yerseke niet te maken hebben van de antilope van Senèze, maar om zekerheid te krijgen zullen beide stukken direct met elkaar vergeleken moeten worden.

De hoornpitten die morfologisch de meeste overeenkomsten vertonen met het Yerseke exemplaar zijn beschreven als Gazella borbonica, DEPERET 1884 afkomstig van Perrier in Frankrijk en Gazella anglica NEWTON 1884 uit de Norwich Crag van de Engelse oostkust. Zoals door verscheidene auteurs wordt aangehaald, zouden ook deze soorten synoniem zijn. Ondertussen werden aan de Engelse oostkust nieuwe hoornpitten van gazellen verzameld, die nog niet zijn onderworpen aan een onderzoek. Recent werd ook in de Griekse vindplaats Milia, waar een gedeeltelijk skelet van Mammut borsoni werd opgegraven, een platte, licht gekromde hoornpit ontdekt.   

Nog eentje
De hoornpit in de collectie Lambrechts is niet de enige van de schelpenbergen te Yerseke. In 2003 merkten John de Vos, Dick Mol en Klaas Post in de collectie van Kees Van Hooijdonk eveneens een fragmentaire hoornpit van een gazelle op. Wegens de sterke mineralisatie werd als herkomstgebied “de Onrust” aangeduid, een concessiegebied in het zuidelijk deel van de monding van de Oosterschelde. Deze locatie leverde ondermeer de mastodont Anancus arvernensis, de zuidelijke mammoet Mammuthus meridionalis, een groot hert Eucladoceros ctenoides, een groot paard, een sabeltandkat Homotherium latidens, een grote walrus Alachtherium cretsii en verscheidene walvisachtigen. Het exemplaar uit de collectie Lambrechts werd ook opgezogen in “de Onrust”. Wanneer we beide exemplaren uit Yerseke met elkaar vergelijken, merken we verschillen. Het hoornpitfragment uit de collectie Van Hooijdonk is breder aan de basis en is sterker gekromd dan de hoornpit uit de collectie Lambrechts. De eerste past morfologisch heel goed bij Gazella schreuderae (deperdita). Volgens Heintz heeft G. deperdita echter een Miocene ouderdom, maar andere zoogdierfossielen ouder dan het Laat-Plioceen zijn niet bekend van “de Onrust”. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen wat hier precies aan de hand is.

Oproep
De pogingen tot de juiste determinatie van de hoornpit van een gazelle die recent in de collectie Lambrechts is ontdekt, hebben ons duidelijk gemaakt dat er nood is aan een uitklaring van de geldigheid van de uitgestorven soorten Gazella in Europa. Hiertoe zal een uitgebreide studie worden gewijd aan zo veel mogelijk beschikbare resten van gazellen. Wij willen hier daarom ook van de gelegenheid gebruik maken om een oproep te doen naar alle WPZ leden om hun collectie nog eens door te nemen op zoek naar resten die mogelijk aan gazellen zijn toe te schrijven. Haal die kisten met gewei- en hoornpitfragmenten maar van onder het stof!

Bjorn De Wilde
bjorn.dewilde@pandora.be

Dick Mol
dickmol@tiscali.nl

<< Terug naar het nieuwsoverzicht