<< Terug naar het nieuwsoverzicht
Tweede grote Mammoet tentoonstelling in Duitsland
Mammoeten zijn wel de best bestudeerde prehistorische dieren. Ook zijn zij het bekendste dier uit het ijstijdvak. Logisch dat menig museum er een tentoonstelling aan wil wijden. Er is zo veel over te vertellen en er van te laten zien. Immers, mammoetresten kunnen we bijna overal op het Noordelijke Halfrond vinden. Bovendien bestaan er veel misverstanden over mammoeten. In Duitsland wordt dit jaar weer een tentoonstelling gehouden over mammoeten, de eerste grote tentoonstelling was in het Duitse Elefenbein Museum in Erbach, waarover ik op de site van de Werkgroep Pleistocene Zoogdieren al eerder berichtte. Nu we het daar toch over hebben, in Erbach kon de tentoonstelling met o.a. een aantal skeletten van mammoeten uit Siberië zich verheugen meer dan 45.000 betalende bezoekers!
Het Staatliches Naturhistorisches Museum Braunschweig dat geleid wordt door Professor Dr Ulrich Joger organiseert deze tentoonstelling. Professor Joger, zelf een deskundige op het terrein van fossiele olifanten kent het vak van tentoonstellingen als geen ander. De heer Joger is ook een van de weinige zoogdierpaleontologen die ooit het eiland Wrangel in de Arctische Oceaan bezocht. Wrangel is wereldvermaard vanwege het voorkomen van de wolharige mammoet tijdens het Holoceen. Indertijd (1994-1995) organiseerde de heer Joger, toen nog verbonden aan het Landes Museum van Hessen in Darmstadt, een tentoonstelling over mammoeten uit Siberië. En dat was een groot succes. Ik herinner mij dat ik buiten bijna een uur lang moest wachten voordat we naar binnen konden, zo druk was het. Het Staatliches Museum in Braunschweig is te vinden aan de Pockelstrasse 10, D-38106 Braunschweig. Voor bijzonderheden zoals openingstijden en dergelijke verwijs ik naar de web site, hier onder genoemd.
Wat is er zo al te zien op deze tentoonstelling?
Omdat ik uitgenodigd was als “Gastredner” voor de openingsceremonie op Woensdagavond 30 November 2005 gaf de heer Joger mij een overzicht van hetgeen er te zien was in deze Mammoet Tentoonstelling. In het Duits hieronder een overzicht per museum zaal.
Enkele zaken zullen de mammoetdeskundigen meteen opvallen: Een skelet van een steppenmmamoet, Mammuthus trogontherii (Saal 1) dat geleend werd van het paleontologisch museum in Moskou, Rusland. Skeletten van steppenmammoeten zijn uiterst zeldzaam. Er zijn er slechts enkele van in Eurazië. Daarnaast het skelet van een relatief jonge wolharige mammoetkoe (Mammuthus primigenius), het skelet van de mammoet van Gydan, met weke delen, dus uit de permafrost van Siberië. Dit mammoetkarkas is indertijd bestudeerd door Mevrouw Dr Irina Dubrovo die daarover ooit sprak op en wpz bijeenkomst in Utrecht. Zeer de moeite waard dus.
Adams Mammoet
Veel belangrijker voor mij zijn een tweetal objecten, de nummers 2 en 4 tentoongesteld in de overgang van zaal 1 naar 2: Een (2, hier afgebeeld) reconstructie tekening van een wolharige mammoet en wel die van de zo genoemde Adams Mammoet die in 1799 ontdekt werd in de delta van de Lena rivier in Yakutia. Enkele jaren later, toen grote delen van het karkas ontdooit waren, is het kadaver opgegraven door Adams en overgebracht naar Sint Petersburg. In het Zoologisch Museum van St Petersburg staat het nog steeds opgesteld. De slagtanden van dit permafrost karkas zijn indertijd verkocht aan een zakenman, Roman Boltunov uit Jakutsk. Deze Boltunov heeft, toen hij de vindplaats in 1804 bezocht, een schets gemaakt van het kadaver (zie afbeelding). \
Deze schets kwam in het bezit van de wetenschapper Michael Iwanowitsch Adams die in 1806 de opgraving leidde. Johann Friedrich Blumenbach (1752-1840) uit Gottingen in Duitsland ontving via via een kopie van deze tekening (het origineel is onvindbaar) en ook van het kadaver wol, haren en een stukje huid. Blumenbach maakte een aantekening onder de schets: „Elephas primigenius das in Rußland sogenannte Mammut, mit Haut und Haar 1806 im Junius am Ausfluss der Lena ins Eismeer ausgegraben. Roh verzeichnet sowie es verstümmelt und verdreckt gefunden worden.“
Johann Friedrich Blumenbach
Daarnaast is er een bovenkaaksmolaar van een wolharige mammoet tentoongesteld. Ook deze molaar is uiterst belangrijk. Deze kies is indertijd gevonden in Osterode in de Harz in Duitsland. Deze molaar diende voor J. F. Blumenbach om aan te tonen dat het om een uitgestorven olifant ging, en heeft deze molaar gebruikt voor de wetenschappelijke beschrijving van Elephas primigenius, nu Mammuthus primigenius (BLUMENBACH, 1799) genoemd. We hebben hier dus te maken met het holotype van de wolharige mammoet. Echter, sinds zeer lange tijd, gold dit origineel, als verdwenen. Het zou kwijt geraakt zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Echter, kort geleden is het door de heer Dr Mike Reich van de Georg-August-Universität, Geowissenschaftliches Zentrum, Museum, Sammlungen und Geopark in Gőttingen, terug gevonden. Een belangrijke herontdekking dus. En nu al weer tentoongesteld. Hoewel een etiket met gegevens ontbrak bij de herontdekking, kon eenvoudig vastgesteld worden dat we met het holotype van de wolharige mammoet te maken hadden. Indertijd, voor de WO II is er een afgietsel van gemaakt en gezonden aan H.F. Osborn, die een nauwkeurige tekening van het afgietsel van deze molaar liet maken en afbeeldde in zijn monografie “The Proboscidea” in 1942 uitgegeven door het American Museum of Natural History in New York Overigens was er door Garutt et alli (1990) al een neotype voor de wolharige mammoet vastgesteld. Dat werd de zogenoemde Taimyr Mammoet (zie foto) die op het Taimyr Schiereiland werd opgegraven in de permafrost. Deze Taimyr Mammoet, een kompleet skelet staat opgesteld in het Zoologisch Museum van St Petersburg en is onlangs nog beschreven door Mol et alli (2003). Hieronder de afgbeelding van het origineel uit Osterode (Harz) in vergelijk van de tekening uit Osborn.
Literatuur:
Adams, M., 1807-1808. Some Account of A
Journey to the Frozen Sea, and of the Discovery of the Remains of a Mammoth.
- The Philosophical Magazine, 29 [October-December 1807 + January 1808]: 141-153;
London.
Abel, O., 1939. Tiere der Vorzeit in ihrem Lebensraum. – Das
Reich der Tiere. Ergänzungsband. Berlin: Deutscher Verlag. II + 336 pp
Garutt, W. E., Gentry, A. & Lister, A. M., 1990. Mammuthus Brookes,
1828 (Mammalia, Proboscidea): proposed conservation, and Elephas primigenius Blumenbach,
1799 (currently Mammuthus primigenius): proposed designation as
the type species of Mammuthus, and designation of a neotype. Bulletin
of Zoological Nomenclature 47: 38-44.
Mol, D., Tikhonov, A. N., Van der Plicht, J. & Bolshiyanov, D.
Y., 2003. Discoveries of woolly mammoth, Mammuthus primigenius (Proboscidea:
Elephantidae) and some other Pleistocene mammals on the Taimyr Peninsula.
Russian J. Theriol. 2 (2): 77-95.
Inhoud van de tentoonstelling in Braunschweig
Saal 1: Das Mammut, seine Anatomie und Lebensweise
Exponate (Leihgeber in Klammern):
Tafeln:
Übergang Saal 1-2: Historische Mammutfunde und moderne Forschung
Exponate (Leihgeber in Klammern):
De schedel van de Taimyr Mammoet, kort nadat deze uit de permafrost is
opgegraven. Uit: Mol et alli, 2003.
Moderne Mammutforschung:
Beresowska-Hütte:
Bildschirmplatz mit Fotodokumentation der Beresowska-Expedition 1900
Tafeln:
C) - D) Mammutforschung
E)
- H) Bergung von Mammuts in Sibirien (Expeditionsbilder)
Saal 2: Mensch und Mammut
Exponate (Leihgeber in Klammern):
Der steinzeitliche Mensch und das Mammut:
a) Kunstwerke und Waffen:
b) Hütte aus Mammutknochen:
Tafeln:
I-K) Felsbilder mit Mammut-Darstellungen
L) Mammutknochenhütte
M) Mammutjagd
Bildschirm mit DVD.: Handwerkliche Techniken der Steinzeit
Saal 3 (Lichtsaal): Die eiszeitliche Umwelt
Exponate (Leihgeber in Klammern):
Tafeln:
M) Entdeckung des Jägerlagers von Salzgitter
N) Ökologie der Mammutsteppe
Deze grote mammoettentoonstelling in Braunschweig is zeker de moeite van een bezoek waard. Mocht U voor 18 April 2006 in de Harz verkeren, dan is een bezoek van harte aanbevolen. Tijdens de tentoonstelling heeft het museum een groot aantal activiteiten georganiseerd voor jong en oud en is er een hele reeks interessante lezingen samengesteld door bekende sprekers. Onderwerp: Mammoeten in de breedste zin des woords.
Een begeleidende katalogus “Mammut” getiteld bestaat uit 120 pagina’s
en is ruimschoots geïllustreerd. De prijs bedraagt € 14,90.
Belangrijke web sites die betrekking hebben op deze tentoonstelling, o.a. voor
openingstijden toegangsprijzen etc zijn:
http://www.braunschweig.de/veranstaltungen/blickpunkt/2005_12_01_mammut.html
http://www.naturhistorisches-museum.de/
Dick Mol
Natuur Historisch Museum, Rotterdam.
CERPOLEX/Mammuthus.