<< Terug naar het nieuwsoverzicht
Wanneer stierf de bosolifant, Elephas antiquus, uit? Een onderzoek.
Binnenkort, in September 2005, zal in Hot Springs, Zuid-Dakota, USA, het tweede “World of Elephants” congres gehouden worden. Voor dit congres wordt een bundel met samenvattingen van de te houden presentaties gepubliceerd. Een van de bijdragen in deze bundel is getiteld: “The presence and extinction of Elephas antiquus Falconer & Cautley, 1847, in Europe” en is geschreven door Dick Mol, John de Vos en Hans van der Plicht. In deze publicatie worden enkele dateringen gepresenteerd van molaren van de bosolifant, Elephas antiquus. Het betreft dateringen die verricht zijn aan vondsten van Nederlandse bodem en van de Noordzee. Opmerkelijk is dat deze dateringen aangeven dat de bosolifant in Noordwest Europa veel langer voorkwam dan algemeen werd aangenomen. De bosolifant wordt altijd gezien als een karakteristieke diersoort voor het laatste interglaciaal, het Eemien. Een diersoort die gezien wordt als een bewoner van het zogenoemde parklandschap,bossen afgewisseld door graslanden.
Uit de in Hot Springs te presenteren dateringen blijkt dat de bosolifant zelfs nog veel langer voorkwam dan het einde van het Eemien dat gesteld wordt op ongeveer 110.000 voor heden. De nieuwe resultaten laten zien dat deze diersoort nog tot ver in het Weichselien voorkwam.
Het idee is ontstaan om meer resten van de bosolifant te dateren die wellicht in een nog beter inzicht resulteren en dus zijn we een onderzoek gestart. Dat betekent dat we eerst een goed inzicht moeten hebben van fossiele overblijfselen van Nederland en de Noordzeebodem. Daarom doen we hierbij een oproep, een verzoek tot medewerking: Heeft u resten van de bosolifant in uw collectie en U wilt u mee werken aan dit onderzoek, neem dan contact met een van ons op. U kunt ons bereiken op de onderstaande e-mailadressen. Bij voorbaat zeggen wij onze dank toe.
Mochten er problemen of twijfels over de determinatie van uw vondsten bestaan, dan zijn wij natuurlijk graag bereid u daarbij van dienst te zijn. Dat kan zijn op één van de in de nabije toekomst te houden bijeenkomsten van de WPZ of tijdens een bezoek. Als vastgesteld is dat het inderdaad om resten van een bosolifant gaat en de fossielen niet met een conserveringsmiddel behandeld zijn, dan zouden we graag een klein monster van het object willen nemen. Het gaat maar om een heel klein stukje, een paar grammen is meer dan voldoende. Dat willen we dan aan het fossiel onttrekken, in overleg met de bezitter. Het monster zal altijd zo genomen worden dat het nauwelijks of niet zichtbaar is.
Molaren van bosolifanten zijn doorgaans goed herkenbaar. Voor een voorbeeld van een bovenkaakmolaar gaat bij dit stukje een afbeelding van een molaar van Elephas antiquus. De post-craniale delen zijn doorgaans, bij volwassen dieren, om zeer zwaar gebouwde skeletdelen die lang niet altijd makkelijk te onderscheiden zijn van die van de wolharige mammoet. Deze zullen door ons gedetermineerd worden.
Klik op de foto voor een grotere afbeelding
Linker bovenkaaksmolaar (M3) van een bosolifant, opgevist van de bodem van de Noordzee, voor de kust van de provincie Zeeland (nabij de monding van de Wester Schelde. Een van de gedateerde bosolifantfossielen met een Weichselien ouderdom. (Foto: Rene Bleuanus, Sqzi ConceptStudia, Arkel).
CM-DM 80
Left upper M3 Collection Mr. Albert Hoekman, Urk.
Max. length occusal surface 244 mm
Max. width occlusal surface 88 mm
Max. height 218 mm
Number of plates 10.5 plates, front of molar completely worn down to the roots
Enkele vindplaatsen in Nederland waar inmiddels resten van de bosolifant gevonden zijn: de Noordzeebodem (molaren en skeletdelen), de monding van de Westerschelde (onder- en bovenkaken, molaren), de Oosterschelde nabij Colijnsplaat (skeletdelen), de Maasvlakte en verschillende zandgroeven langs en in het stroomgebied van de IJssel.
Wij stellen uw medewerking zeer op prijs.
Dick Mol
CERPOLEX/Mammuthus
en Natuurmuseum Rotterdam
e-mail: dickmol@worldonline.nl
John de Vos,
Nationaal Natuurhistorisch Museum
Naturalis
Leiden
e-mail: vos@naturalis.nnm.nl