<< Terug naar het nieuwsoverzicht
Boekbespreking door John de Vos
Eiszeitliche Großsäugetiere der Sibirischen Arktis; Die Cerpolex/Mammuthus Expeditionen auf Tajmyr
Ralf-Dietrich Kahlke en Dick Mol, met een bijdrage van Hans van der Plicht
2005, 96 bladzijden, 51 gekleurde afbeeldingen, afmeting: 22x21 cm
Senckenberg Bücher, 77; ISBN 3-510-61374-0, gebonden, harde kaft. Euro
1980, exclusief verzendkosten.
"Naturalis heeft de grootste collectie mammoetbotten van de wereld", zeg ik altijd, niet zonder enig chauvinisme. Een hele tijd geleden kreeg ik bezoek van onze Russische collega André Sher, begeleid door Dick Mol. De mammoet botten lagen nog op de bottenzolder van het gebouw Hooglandse Kerkgracht. Naar aanleiding van het één of ander werden er opnamen gemaakt voor een programma van de VPRO. Ik had bedacht dat het aardig zou zijn dat als André de bottenzolder opkwam zijn gezicht te filmen en kijken hoe hij zou reageren. De camera stond opgesteld en André kwam de bottenzolder op. Vol verwondering stond hij te kijken en stamelde zoiets als: "Waar een klein land groot in kan zijn, zoveel mammoet botten heb ik nog nooit bij elkaar gezien". Ik was verbaasd, want ik had het idee dat er in Siberië veel grotere collecties waren. Dick bevestigde dat het de grootste collectie mammoet botten was, en als hij, die zo'n beetje alles gezien heeft op mammoet gebied, dat zegt, zal het wel waar zijn. Sindsdien roep ik dan ook dat Naturalis de grootste collectie mammoet botten van de wereld heeft.
Maar toen ik er over nadacht, vroeg ik me af: "Hoe kan dat nou?". In Siberië vind je zoveel. De verklaring die ik iedere keer geef, is dat sinds de oprichting van Naturalis mensen die grote botten vinden naar het museum komen met drie vragen: 1) meneer wat is het 2) hoe oud is het, en 3) wat is het waard. Als je dan zegt dat het voornamelijk een wetenschappelijke waarde heeft en de financiële waarde is 'wat de gek er voor geeft', laten ze de botten meestal achter. Zo doende is Naturalis aan een grote collectie mammoetbotten uit de zuiggaten en van de vissers gekomen. Daarnaast is er veel gekocht van vissers in de haven van Stellendam.
Siberië is echter een ander verhaal. Ik had bedacht dat als je met je sleetje ver van de bewoonde wereld een mammoet skelet tegenkomt, je snel de stoottanden eruit breekt en de rest laat liggen De stoottanden zijn van ivoor en dat levert een hoop geld op. Deze gedachte wordt bevestigd door het nieuwe boek "Eiszeitliche Großsäugetiere der Sibirischen Arktis; Die Cerpolex/Mammuthus Expeditionen auf Tajmyr" van onze leden Ralf-Dietrich Kahlke en Dick Mol, met een bijdrage van Hans van der Plicht. Hierin lezen we dat de Jarkov-Mammoet en de Fishhook mammoet ontdekt zijn doordat de stoottanden, die uit de schedels waren gesloopt, te koop werden aangeboden. Door terug te gaan naar de plek, werd de rest van de mammoeten gevonden.
Dick behoeft geen introductie, Ralf-Dietrich kennen we van zijn meesterwerk "Die Entstehungs-, Entwicklungs etc." en van zijn opgravingen in Untermassfeld (zie ook GEO, Nummer 7, Juli 2005). Hans van der Plicht heeft al eens bij ons een voordracht gehouden. Het boek bericht over de activiteiten en ontdekkingen van de Cerpolex/Mammuthus-Poolexpedities op het Noord Siberische Tajmyr Schiereiland van 1999-2003, lezen we in het 'Ten Geleide". Het boek bestaat, als we het 'Voorwoord' van Fritz Steiniger, de directeur van het Natuurmuseum Senckenberg, het "Ten Geleide" van Ralf-Dietrich en Dick, het dankwoord en de literatuur niet meerekenen uit 20 kleine hoofdstukjes. Om er enige te noemen (zie voor volledige lijst de inhoud): Het hoge Noorden van Siberië; Waarom Tajmyr?; Who or what Killed the Mammoth?; De Jarkov Mammoet, Fishhook's laatste maaltijd; Ivoor uit de IJstijd; Data archief van de stoottanden; Een rendier skelet met huid en haar; etc.
Al gauw krijg je de neiging om het boekje te vergelijken met het al eerder besproken boekje van Dick et al. "Discovering the Siberian Mammoth" (dit boekje is ook in de Franse taal uitgegeven en heet dan " À la Découverte du Mammouth de Sibérie). Hoewel bepaalde items terug komen, zoals: het bergen van de Jarkov mammoet met begeleidende foto van de helikopter met daaronder het blok; De "Fishhook" mammoet en wat hij at, het gebruik van ivoor en nog wat items, is er toch een wezenlijk verschil; dit boek gaat dieper op de zaken in. Zo kunnen we lezen wat er nu precies uit het Jarkov blok tot heden gekomen is, krijgen we meer details van de maaginhoud van de Fishhook mammoet , krijgen een kaart waar en wat verzameld is, dateringen etc. Het debat omtrent het uitsterven, kennen we onderhand wel. De foto's zijn weer schitterend, en als ik goed geteld heb, zijn slechts 2 van de 51 afbeeldingen eerder afgebeeld in "Discovering the Siberian Mammoth".
Wij, WPZ-ters zijn nogal verwend. We zitten op de eerste rij als het gaat om nieuwe gegevens betreffende de mammoeten van Siberië en hebben niet in de gaten dat hier geschiedenis geschreven wordt. We vinden het al gewoon als Dick één van zijn verhalen houdt, geïllustreerd met schitterende dia's (tegenwoordig alles in power point). Het meeste uit het boek heeft Dick al eens verteld op bijeenkomsten, maar we raken de draad kwijt betreffende de Jarkov, de Fishhook, de Nikolai, Jukagir mammoet. Alles nu staat keurig op een rijtje in het boek van Ralf-Dietrich en Dick. Ik zou haast zeggen: "een must voor iedere WPZ-ter" (om misvatting te voorkomen, ik heb geen aandelen in de uigeverij en deel ook niet mee in de winst). Het boek is opgedragen aan ons oud-lid en mede oprichter van de WPZ Paul Sondaar. Op bladzijde 40 lees ik dat de Cerpolex-verzameling in Chatanga zo'n 160 complete of minder complete stoottanden bevat. Zoveel heeft Naturalis er niet, maar zolang ik door Dick niet teruggefloten word, blijf ik zeggen: "Naturalis heeft de grootste collectie mammoetbotten van de wereld".
Inhoud
7 Vorwort
9 Zum Geleit
11 In Sibiriens hohem Norden
14 Warum Tajmyr?
18 "Who or what killed the mammoths?"
24 Das Jarkov-Mammut, hält es was es verspricht?
27 18 000 Jahre ungestört
31 Mammuthaar am Angelhaken - Der Kampf um den Kadaver
36 Fishhooks letzte Mahlzeit
38 Glück im Unglück - Das Nikolai-Mammut
39 Eiszeitliches Elfenbein - Rohstoff und begehrte Handelsware
41 Datenarchiv Stoßzahn - Einblicke in Mammutwege
48 4 000 km Kliff und Funde am Lake Arilach
57 Tiefgefrorene Sammlungen
61 Die "Uhr" in toten Organismen
63 Ein Renskelett mit Haut und Haar
67 Elche auch im höchsten Norden
69 Eiszeitbisons - Ein Erfolgsmodell
74 Ein Moschusochsen-Paradoxon?
78 Fellnashörner unbekannt
79 Debatte um das Sterben
85 Dank
86 Literatur
John de Vos,
Nationaal Natuurhistorisch Museum
Naturalis
Leiden
e-mail: vos@naturalis.nnm.nl